Home About us Products Services Contact us Bookmark
:: wikimiki.org ::
Służba Cywilna Narodu

Służba Cywilna Narodu

Służba Cywilna Narodu (SCN) – cywilna organizacja obozu narodowego na ziemiach polskich podczas II wojny światowej.

Geneza i powstanie

Powstanie SCN było związane z rozłamem w Narodowej Organizacji Wojskowej na tle scalenia z Armią Krajową, kiedy w połączeniu z Związkiem Jaszczurczym i innymi mniejszymi organizacjami konspiracyjnymi o charakterze narodowym powstały Narodowe Siły Zbrojne. W wyniku przekształcenia i powiększenia Komisariatu Cywilnego ZJ poprzez dookoptowanie secesjonistów ze Stronnictwa Narodowego w IX 1942 r. utworzono SCN. Na jej czele stanął dr Kazimierz Gluziński z ZJ ps. "Franciszek Górnicki", a jego zastępcą został Stanisław Froelich z SN ps. "Hieronim Rudzki". W SCN, podobnie jak w jej politycznym organie zwierzchnim – Tymczasowej Narodowej Radzie Politycznej, obowiązywała zasada utrzymania równowagi ilościowej między członkami Grupy Szańca i SN. SCN starała się w początkowym okresie działalności być ciałem neutralnym, ale szybko nastąpiło jej upolitycznienie.

Struktura organizacyjna

Podstawową komórką SCN był wydział. Istniały też komórki wyższego rzędu w postaci grup wydziałów z kierownikiem na czele, które łączyły merytorycznie pokrewne wydziały. Podstawowa praca odbywała się na poziomie wydziałów i w komitetach na poziomie Grup Wydziałów. Na czele SCN stał kierownik, a jego organem doradczym była rada kierowników Grup Wydziałów oraz szef Wydziału Organizacyjnego (sekretariatu). Sekretarzem (sekretarz generalny) był mgr inż. Tadeusz Skarzyński ps. "Malarski", "Farbiarz", "Bończa", "Olsza". SCN składała się z 19 wydziałów zgrupowanych w 4 tzw. Grupach:
- Grupa Gospodarcza (kierownik – dr inż. Stefan Nowicki ps. "Rogala") – Wydziały: Finansowy, Przemysłowy, Handlowy, Rolniczy, Statystyczny i Biuro Planowania;
- Grupa Wychowania Narodowego (kierownik - prof. Ludwik Jaxa-Bykowski z SN) – Wydziały: Wyznań Religijnych, Oświaty i Kultury;
- Grupa Techniczna – Wydziały: Robót Publicznych, Komunikacji i Telekomunikacji;
- Grupa Prawno-Administracyjna (kierownik Stanisław Kasznica z ZJ) –Wydziały: Prawny (kierownik – Witold Bayer), Zachodni (kierownik – Lech Neyman ps. "Witold Górnicki", "Domarat"), Wschodni i Szefostwo Administracji (kierownik – prof. Stanisław Kasznica ps. "Łużycki") oraz Wydziały niezależne: Organizacyjny (kierownik – Jerzy Olgierd Iłłakowicz ps. "Michał Zawisza"), Zdrowia (kierownik – dr Tadeusz Miłaszewski) i Społeczny – bezpośrednio podległe kierownikowi SCN. Struktura SCN wynikała z podziału rzeczowego. Przy Grupie Prawno – Administracyjnej działały dwa komitety: Administracyjny i Ustawodawczy. Zadaniem tego drugiego było nadawanie jednolitej i skoordynowanej formy gotowych projektów, całemu dorobkowi koncepcyjnemu SCN. Przy Grupie Gospodarczej działał Komitet Ekonomiczny, przy Grupie Wychowania Narodowego – Komitet Wychowania Narodowego, a przy Grupie Technicznej – Komitet Techniczny. SCN posiadała także 6 delegatur terenowych: Kielce, Kraków, Lublin, Lwów (podlegały Szefostwu Administracji) oraz Śląsk i Pomorze – Mazury (podlegały Wydziałowi Zachodniemu). Kierowali nimi komisarze cywilni lub kierownicy organizacyjni. Podstawą działalności SCN był powiat. Działalność SCN skupiona była jednak głównie w Warszawie. W jej składzie pracowało kilka tysięcy specjalistów z różnych dziedzin życia politycznego, społecznego i gospodarczego, którzy nie zawsze byli związani z obozem narodowym. Organem prasowym SCN było pismo "W służbie narodu" wydawane w latach 1943 – 1944.

Działalność SCN

Praca odbywała się w dwóch zasadniczych kierunkach: programowo-politycznym i działania bezpośredniego. W pierwszym przypadku wypracowywano program na moment odzyskania niepodległości przez Polskę, program na pierwsze 3 lata i program 15-letni. Natomiast w ramach działania bezpośredniego zajmowano się bieżącymi zagadnieniami czasu okupacji, jak tajnym szkolnictwem, czy przygotowywaniem kadr administracyjnych i służb bezpieczeństwa na wypadek zakończenia wojny. W tym celu opracowano szczegółowe instrukcje dla starostów, którym miały podlegać oddziały policyjne zwane Obroną Narodową – przeszkolono dla nich ogółem ok. 10 tys. ludzi. Na terenie Generalnego Gubernatorstwa w ten sposób miano zorganizowanych ok. 70% powiatów. Jednocześnie w ramach prac Wydziału Zachodniego przygotowywano kadry administracji dla powiatów w województwach zachodnich i tzw. Ziemiach Odzyskanych, które planowano zająć po zakończeniu wojny.

Stosunki z Delegaturą Rządu na Kraj

Działalność SCN pokrywała się w wielu dziedzinach z komórkami Delegatury Rządu. W XII 1942 r. Delegat Rządu na Kraj, prof. Jan Piekałkiewicz zwrócił się do K. Gluzińskiego o podporządkowanie sobie SCN. Powoływał się przy tym na przekazanie w X 1940 r. dorobku poprzedniczki SCN, tj. Komisariatu Cywilnego ZJ na ręce wcześniejszego Delegata Rządu, Cyryla Ratajskiego. Tym razem jednak K. Gluziński odmówił. Doszło jedynie do rozmów dotyczących organizacji służby bezpieczeństwa między kierownikiem Szefostwa Administracji SCN S. Kasznicą i dyrektorem Departamentu Spraw Wewnętrznych Delegatury Rządu Tadeuszem Mikłaszewskim – najprawdopodobniej bez skutku. Mimo braku formalnego porozumienia wspólne prace, w odniesieniu do ziem wcielonych, prowadzono jednak na Pomorzu, Kujawach i w Warszawie. SCN krytycznie oceniała pracę Delegatury Rządu, pomijanie przez nią swojego dorobku i kadr, obsadę stanowisk według klucza partyjnego, brak utworzenia jednolitego sądownictwa podziemnego, czynnej walki z anarchią i szerokiej akcji antykomunistycznej, jednego z głównych celów politycznych obozu narodowego.

Dorobek programowy

SCN opowiadała się za:
- odbudową niepodległego państwa polskiego w przedwojennych granicach, ale z nową granicą zachodnią na linii rzek Odra i Nysa Łużycka oraz Prusami Wschodnimi,
- konfederacją państw Europy Środkowo-Wschodniej pod przewodnictwem Polski,
- utworzeniem Katolickiego Państwa Narodu Polskiego z narodowym ustrojem parlamentarnym i silnymi kompetencjami Senatu,
- decentralizacją administracji oraz rozbudową samorządu terytorialnego i zawodowego,
- wychowaniem chrześcijańsko-narodowym,
- narodowym samorządem gospodarczym z ograniczonym prawem własności i parcelacją ziemi dla najuboższych chłopów,
- solidaryzmem narodowym przeciwstawianym podziałom klasowym,
- wysiedleniem Żydów i Niemców, dla których nie przewidywano "możliwości asymilacji".

Kwestia Ziem Zachodnich

Plany SCN zakładały na odzyskanych ziemiach m.in. eliminację administracji niemieckiej oraz likwidację skutków germanizacji. Zorganizowanie terenów zachodnich i tzw. Ziem Uzyskanych było zadaniem niezmiernie trudnym. Sprawami przygotowania administracji i kadr do objęcia stanowisk na Pomorzu, Śląsku i Mazurach zajmował się Wydział Zachodni. Jego kierownik L. Neyman był autorem prac: "Szaniec Bolesławów" (1941) i "Likwidacja niemczyzny na ziemiach zachodnich", wydanej przez Wydział Zachodni SCN. Zawierała ona instrukcję dla przyszłej administracji ziem zachodnich i program eliminacji elementu niemieckiego z terytorium powojennego państwa polskiego. Propaganda ZJ i NSZ oraz pionów cywilnych KC i SCN, wielokrotnie poruszała problem granicy zachodniej. Jednym z podstawowych wydawnictw prezentujących tę kwestię była książka L. Neymana: "Dziedzictwo Piastów. Rzecz o polskiej granicy zachodniej" (rozszerzona i przeredagowana wersja "Szańca Bolesławów"), wydana w Warszawie w 1944 r. Autor przeprowadził w niej analizę historyczną ziem zachodnich oraz określił rolę ekonomiczną, jaką mogą one spełnić w rozwoju Polski powojennej. Wysunął również postulat nadania właściwego oblicza ludnościowego tzw. Ziemiom Uzyskanym poprzez:
- "1. Odzyskanie elementu tzw. "skradzionych dusz", tj. ludności polskiej mówiącej po niemiecku i powierzchownie zniemczonej, na skutek zerwania jej z macierzą.
- 2. Wysiedlenie bądź zlikwidowanie ludności niemieckiej.
- 3. Skierowanie nadmiaru ludności z rolniczych terenów przeludnionych na Ziemie Uzyskane.
- 4. Szeroką akcję reemigracyjną, dotycząca zwłaszcza wychodźstwa naszego w Niemczech Zachodnich, Francji i Rosji Sowieckiej, uwieńczoną osiedleniem reemigrantów na Ziemiach Uzyskanych". Zarządzeniem z 1 III 1944 r. dr K. Gluziński zalecił pracę "Dziedzictwo Piastów" do rozpowszechnienia w SCN.

Zakończenie działalności SCN

Na początku 1944 r. rozpoczęły się w ramach SCN procesy dezintegracyjne związane z coraz silniejszym przekonaniem o zajęciu ziem polskich przez Armię Czerwoną, co czyniło bezsensowną jej dalszą działalność. Ostatecznie SCN zaprzestała swojej działalności latem tego roku, co było wynikiem rozłamu w NSZ na tle scalenia z AK. Jeszcze 20 VII 1944 r. S. Kasznica, szef Administracji Ogólnej SCN, wydał "Zarządzenie Ewakuacyjne dla Komisarzy Cywilnych Okręgów". Nakazał w nim ewakuację zagrożonej wytępieniem ludności polskiej z Galicji i z ziemi wileńskiej, na tereny na zachód od Sanu i Bugu oraz linii Grodno – Brześć. Razem z ludnością ziemi lwowskiej miał wycofać się aparat SCN Okręgu. Polecono także, aby Komisarze Cywilni: Okręgu Lwowskiego oraz przy Okręgach NSZ XIII i II, wyznaczyli p.o. Komisarza Lwowskiego oraz Komisarza wileńskiego, poleskiego i nowogródzkiego spośród ludzi maksymalnie zabezpieczonych przed ewentualnymi represjami wkraczających wojsk sowieckich w celu zorganizowania nowej administracji podziemnej i utworzenia bojowych oddziałów Obrony Narodowej (służba bezpieczeństwa SCN) z zadaniem "tępienia zamachami dygnitarzy sowieckich". Ponadto Komisarz Cywilny przy Okręgach NSZ XIII i II miał wyznaczyć p.o. Komisarza Cywilnego Prus Wschodnich, celem dania ochrony Mazurom na wypadek, gdyby byli przez Rosjan traktowani na równi z Niemcami (ewakuacja Mazurów na południe, w rejon II Okręgu NSZ). Wiele uwagi należało również poświęcić ochronie narażonych na represje działaczy narodowych, znanych ze swojej działalności antykomunistycznej. Według wcześniejszych postanowień Pomorze i Poznańskie stanowiły terytorium, przez które miały przebiegać szlaki ewakuacyjne działaczy i oddziałów narodowych. Na terenach tych Komisarze Cywilni mieli przygotować kadry administracji, które byłyby bazą (zaopatrzenie, łączność, kwatermistrzostwo) dla przybywających z Polski centralnej oddziałów NSZ. Komisarze Cywilni Okręgów Śląsk, Pomorze i Poznań mieli przyśpieszyć organizowanie ekip wyjazdowych członków Komisariatów Okręgów Zachodnich aby z chwilą przełamania granicy tzw. Reichu, przeszły one na ziemie zachodnie, ułatwiając "akcję ewakuacyjną i przygotowując administrację Polską na moment odrodzenia Państwowości Polskiej". Dużo uwagi przywiązywano do rozbudowy w powiatach Obrony Narodowej dla likwidowania elementów wywrotowych, walki z okupantem sowieckim oraz zdrajcami sprawy polskiej "na wypadek, jeśli Rosja, korzystając z tego, że oddziały jej znajdują się na terenie Polski, będzie próbowała decydować o naszych sprawach wewnętrznych, mordować wrogów doktryny komunistycznej, utwierdzać rządy quasi polskie od niej uzależnione, stawiać nas wobec faktów dokonanych w sprawach granicznych". W dniu 9 VIII 1944 r. T. Gluziński, który opuścił Warszawę, został przewodniczącym Rady Politycznej NSZ – Zachód, politycznego kierownictwa nad oddziałami skoncentrowanymi w Kieleckiem. Kategoria:Narodowe Siły Zbrojne

Narodowa Organizacja Wojskowa

Narodowa Organizacja Wojskowa (NOW) – konspiracyjna organizacja wojskowa Stronnictwa Narodowego okresu II wojny światowej

Zarys historyczny

W dniu 13 X 1939 r. w Warszawie podczas konspiracyjnego posiedzenia członków Komitetu Głównego i Zarządu Głównego SN doszło do utworzenia samodzielnej organizacji wojskowej podległej SN. Początkowo funkcjonowała ona pod nazwą Armia Narodowa, później Organizacja Wojskowa Stronnictwa Narodowego i Narodowe Oddziały Wojskowe, a od 1 VII 1941 r. jako NOW. Powodem utworzenia odrębnej organizacji wojskowej przez SN było dążenie do przeciwstawienia się wpływom politycznym obozu rządzącego. Odrzucając podporządkowanie Służbie Zwycięstwa Polski i później ZWZ-AK, Narodowa Organizacja Wojskowa uznawała zwierzchnictwo władz RP i Naczelnego Wodza na uchodźstwie. Na komendanta organizacji został wyznaczony gen. Marian Żegota-Januszajtis, ale wskutek jego nieobecności (przebywał we Lwowie, gdzie 27 X 1939 r. został aresztowany przez NKWD), funkcję tę powierzono wkrótce por. rez. Aleksandrowi Demidowicz-Demideckiemu ps. "Aleksander" – członkowi Komitetu Głównego SN. W XII 1939 r. opuścił on jednak kraj. W związku z tym na p.o. komendanta organizacji wyznaczono z kolei ppor. rez. Bolesława Kozubowskiego ps. "Gruby", "Trojanowski". W latach 1940-1941 miały miejsce na terenie Pomorza, Krakowskiego, Zagłębia Dąbrowskiego i Warszawskiego masowe aresztowania działaczy SN. W tym czasie Niemcy rozbili także działającą głównie na terenie Wielkopolski Narodową Organizację Bojową. W poł. 1941 r. SN przystąpiło do odbudowy swoich struktur. Nowy prezes Zarządu Głównego SN Stanisław Sacha w IX 1941 r. powołał na stanowisko Komendanta Głównego NOW ppłk. Józefa Rokickiego ps. "Karol". Na pocz. V 1942 r. prezes SN S. Sacha zgłosił Komendantowi Głównemu AK gen. Stefanowi Roweckiemu ps. "Grot" propozycję przeprowadzenia scalenia NOW z AK. Rezultatem kilkumiesięcznych rozmów było podpisanie 23 VIII 1942 r. protokołu umowy scaleniowej oraz wyznaczenie przez gen. S. Roweckiego początku pierwszej fazy scalenia na 4 XI 1942 r. W tym dniu został zaprzysiężony ppłk J. Rokicki. W dniu 19 XI tego roku zaprzysiężona została część komendantów okręgowych NOW. Sztab NOW o tej decyzji został poinformowany 4 III, wzbudziło to jednak sprzeciw większości oficerów. W rezultacie doszło do rozłamu, który poparła większa część sztabu i następujące Okręgi: radomski, kielecki, częstochowski, lubelski, podlaski i łódzki.W poł. IX 1942 r. z połączenia rozłamowców z NOW i Związku Jaszczurczego powstały Narodowe Siły Zbrojne. Natomiast pozostała część NOW podporządkowała się AK, co odbyło się w dwóch fazach: w XI 1942 r. i VIII 1943 r. W dniu 4 XI 1942 r. ppłk J. Rokicki złożył przysięgę AK. W 1942 r. NOW liczyła ok. 100 tys. członków. Najsilniejsze wpływy miała na Mazowszu, Lubelszczyźnie, w Wielkopolsce i Małopolsce. NOW miała także oddziały partyzanckie, wśród których można wymienić dowodzone przez Franciszka Przysiężniaka ps. "Ojciec Jan", Józefa Czuchrę ps. "Orski", "Mnich", "Bogumił", "Podhalanin", ppor. Leona Janio ps. "Łaski", "Bryza", czy Józefa Zadzierskiego ps. "Wołyniak". NOW prowadziła działalność wywiadowczą oraz rozpoznanie konfidentów i szczególnie niebezpiecznych funkcjonariuszy hitlerowskich, zdobywano broń, amunicję i środki finansowe, tworzono system łączności, głównie patroli terenowych, a także kolportaż podziemnej prasy. Przeprowadzano akcje sabotażowo-dywersyjne i w celach samoobrony. NOW organizowała również pomoc dla Żydów (współpracując w Warszawie w tym celu z Frontem Odrodzenia Polski i pracownikami Wydziału Opieki Społecznej i Zdrowia Zarządu Miejskiego). Po upadku Powstania Warszawskiego, w którym walczyło w ramach AK ok. 1,5 tys. żołnierzy NOW, organizacja ponownie usamodzielniła się i współtworzyła z NSZ Narodowe Zjednoczenie Wojskowe. Nadzór nad NOW sprawował Wydział Wojskowy Zarządu Głównego SN, podlegały mu sprawy polityczne, personalne i finansowe. Natomiast w pozostałych kwestiach , jak struktura organizacyjna, wywiad, szkolenie itp. posiadała wobec SN pełną autonomię.

Struktura organizacyjna


- Komendant Główny NOW
- Komenda Główna NOW:
- Wydział I Organizacyjny – August Michałowski ps. "Roman", Stefan Klimecki,
- Wydział II Wywiadowczy – ppłk Wacław Makatrewicz ps. "Wacław",
- Wydział III Operacyjno-Wyszkoleniowy – płk Ignacy Oziewicz ps. "Czesław" (jednocześnie z-ca Komendanta Głównego), mjr Stanisław Żochowski ps. "Bohdan",
- Wydział IV Zaopatrzenia – Kazimierz Kobylański ps. "Kazimierz", "Jerzy",
- Wydział V Łączności – mjr NN ps. "Stanisław",
- Centralny Wydział Propagandy – Stanisław Piasecki ps. "Staszek" (od pocz. 1940 r. do V 1941 r.), Jan Bajkowski (od V 1941 r.), ks. Jan Stępień ps. "Dr Jan" (kapelan NOW),
- Wydział Służby Sanitarnej – ppłk lek. A. Kosiński,
- Narodowa Organizacja Wojskowa Kobiet (od 1942 r.) – Anna Swoboda ps. "Wanda", od VIII 1943 r. Halina Jabłońska-Ter Oganian ps. "Barbara".

Struktura organizacyjna w terenie

Od poł. 1941 r. NOW dzielił się prawdopodobnie na 14 Okręgów:
- Warszawa-miasto,
- Warszawa-ziemska (województwo),
- Radom – mjr Mieczysław Michałowski ps. "Witold", Witold Olszewski ps. "Lis",
- Kielce – kpt. Bronisław Jankowski ps. "Bryła",
- Lublin – ppłk J. Rokicki, od poł. 1941 r. ppor. rez./kpt. Adam Mirecki ps. "Adaś",
- Rzeszów (COP) – Kazimierz Mirecki ps. "Kazimierz", "Żmuda", "Tadeusz",
- Białystok – mjr rez. Jan Kąkolewski ps. "Gracjan", "Dziadek", od IV 1943 r. mjr Marcin Wawrzyniak ps. "Łoś", od VIII 1943 r. por. Eugeniusz Trzeciak ps. Bronisław", od 25 X 1943 r. por. Mieczysław Grygorcewicz ps. "Bohdan",
- Kraków – ppor. rez. Franciszek Szwed ps. "Franek", od 1940/41 r. mjr/ppłk Władysław Owoc ps. "Gaweł", "Fructus", "Paweł", "Wujek",
- Częstochowa,
- Lwów – od VI 1943 r. ppor. rez./kpt. A. Mirecki,
- Podlasie,
- Łódź,
- Poznań – ppor. rez. Marian Kwiatkowski ps. "Konrad", "Babinicz", "Jaxa", "Zawisza",
- Pomorze–Kujawy. Okręgi dzieliły się na podokręgi, powiaty, obwody i placówki.

Organy prasowe


- Walka – główny organ prasowy SN, nakład dochodził do 20 tys.egzemplarzy,
- Wielka Polska,
- Rzeczpospolita Polska,
- Młoda Polska,
- Polak – miesięcznik rozpowszechniany na wsi,
- Żołnierz Wielkiej Polski – wojskowy dodatek do Walki, ukazywał się od pocz. XII 1943 r.,
- Sprawa Narodu,
- Myśl Narodowa.

Bibliografia


- Józef Rokicki, Blaski i cienie bohaterskiego pięciolecia, Niemcy Zachodnie 1949,
- Jerzy Terej, Rzeczywistość i polityka, Warszawa 1988,
- Władysław Owoc, Krakowska Narodowa Organizacja Wojskowa: wojna i konspiracja: (wspomnienia), Warszawa 1988,
- Bronisław Szeremeta, Powroty do Lwowa, Wrocław 1989,
- Stefan Rusin, Do końca wierni ..., Poznań 1993,
- Jerzy Julian Węgierski, Lwowska konspiracja narodowa i katolicka: 1939-1946, Kraków 1994,
- Tadeusz Maciński, Od konspiracji do emigracji: Narodowa Organizacja Wojskowa - AK i Okręg Stołeczny Stronnictwa Narodowego podczas II wojny światowej i wspomnienia powojenne, Warszawa 1994,
- Józef Wojdak, Byłem jednym z wielu: wspomnienia żołnierza i partyzanta Narodowej Organizacji Wojskowej i Armii Krajowej, 1994,
- Dionizy Garbacz, Wołyniak: legenda prawdziwa, Stalowa Wola 1996,
- Stanisław Puchalski, Partyzanci "Ojca Jana", Stalowa Wola 1996,
- Władysław Zagaja, W wojnę i po wojnie: wspomnienia, Wojnicz 1996,
- Lucjan Dombek, Tajne organizacje wojskowe w Inowrocławiu i na terenie Kujaw Zachodnich w latach 1939-1945, Inowrocław 1997,
- Stanisław Zamęcki, Partyzantka Narodowej Organizacji Wojskowej na Ziemi Ostrowsko-Mazowieckiej, Wrocław 1998,
- Dionizy Garbacz, Żołnierze Wołyniaka, Stalowa Wola 1999,
- Tadeusz Szczerbic, Z dziejów pokolenia Polaków Drugiej Rzeczypospolitej, Staszów 2000,
- Krzysztof Kaczmarski, Podziemie narodowe na Rzeszowszczyźnie 1939-1944, Rzeszów 2003,
- Wiesław Charczuk, Formacje zbrojne obozu narodowego na Południowym Podhalu w latach 1939-1947, Siedlce 2003. Kategoria:II wojna światowa - Polska

Armia Krajowa

Armia Krajowa (AK) - zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką i radziecką na obszarze państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi.
Kryptonimy: Polski Związek Powstańczy (PZP), Siły Zbrojne w Kraju (SZK).

Rodowód


- 27 września 1939 - powołanie: Służby Zwycięstwu Polski,
- 13 listopada 1939 - przemianowanie w Związek Walki Zbrojnej,
- 14 lutego 1942 - przemianowanie rozkazem Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych, gen. Władysława Sikorskiego na Armię Krajową.
- 19 stycznia 1945 rozwiązanie AK. Wywodziła się z Związku Walki Zbrojnej i Polskiego Związku Powstańczego, ale w skład jej weszło wiele mniejszych organizacji np:
- Narodowa Organizacja Wojskowa - od 1942 (częściowo),
- Konfederacja Narodu - od sierpnia 1943,
- Narodowe Siły Zbrojne - od 1944 (częściowo),
- Bataliony Chłopskie (częściowo),
- Gwardia Ludowa Polskiej Partii Socjalistycznej - od 1943. Głównym jej zadaniem było prowadzenie oporu zbrojnego przeciwko okupantowi hitlerowskiemu i przygotowanie mającego wybuchnąć w sposobnej chwili ogólnokrajowego powstania. Składała się z siedmiu oddziałów: Informacyjnego, Organizacyjno-Wywiadowczego, Szkoleniowego, Kwatermistrzostwa, Łączności, Informacji i Propagandy oraz Finansowego, miała też własnych duszpasterzy. Jako odrębną jednostkę utworzono w styczniu 1943 Kedyw, przeprowadzający akcje dywersyjne i specjalne. W momencie maksymalnej zdolności bojowej (lato 1944) siły AK liczyły ok. 380 tys. osób, w tym 10 tys. oficerów. Kadrę oficerską sprzed wojny uzupełniano absolwentami tajnych kursów oraz przerzucanymi do kraju cichociemnymi. AK zaopatrywała się w sprzęt na drodze akcji bojowych (wyposażenie niemieckie) i własnej produkcji. Straty w walce: około 100 tys. poległych, 50 tys. wywiezionych do ZSRR i uwięzionych. Po zakończeniu wojny część akowców odmówiła dokonania demobilizacji i kontynuowała walkę w ramach Delegatury Sił Zbrojnych, Ruchu Oporu Armii Krajowej, Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, Konspiracyjnego Wojska Polskiego, Narodowej Organizacji Wojskowej, Narodowych Sił Zbrojnych i innych. Masowe ich prześladowania trwały przez cały okres stalinowski.

Komendanci AK

Komendant AK podlegał Naczelnemu Wodzowi Polskich Sił Zbrojnych na obczyźnie. Funkcję tę pełnili: #od 14 lutego 1942 do aresztowania 30 czerwca 1943 - gen. Stefan Rowecki "Grot" #od 30 czerwca 1943 do upadku powstania warszawskiego 2 października 1944 - gen. Tadeusz Komorowski "Bór" #od 2 października 1944 do rozwiązania AK 19 stycznia 1945 - gen. Leopold Okulicki "Niedźwiadek"

Struktura

Organizacja terenowa dzieliła się na obszary (białostocki, lwowski, warszawski prawo- i lewobrzeżny oraz zachodni), oraz samodzielne okręgi dla większych miast. Mniejszymi jednostkami były podokręgi, obwody i inspektoraty. AK miała też struktury na Węgrzech i w Berlinie.
Na początku 1944 struktura AK przedstawiała się następująco:
- Obszar Warszawski

    - kryptonim: "Cegielnia", "Woda", "Rzeka"

    - Komendant: płk Albin Skroczyński "Łaszcz"

  - Podokręg Wschodni
    - kryptonim: "Struga", "Krynica", "Gorzelnia"
    - Komendant: płk Hieronim Suszczyński "Szeliga"
  - Podokręg Zachodni
    - kryptonim: "Hallerowo", "Hajduki", "Cukrownia"
    - Komendant: płk Franciszek Jachieć "Roman"
  - Podokręg Północny
    - kryptonim: "Olsztyn", "Tuchola", "Królewiec", "Garbarnia"
    - Komendant ppłk Zygmunt Marszewski "Kazimierz"
- Obszar Południowo-Wschodni
    - kryptonim: "Lux", "Lutnia", "Orzech"
    - Komendant: płk. Wł. Filipkowski "Janka"
  - Okręg Lwów
    - kryptonim: "Dukat", "Lira", "Promień"
    - Komendant: płk Stefan Czerwiński "Luśnia"
  - Okręg Stanisławów
    - kryptonim: "Karaś", "Struga", "Światła"
    - Komendant: kpt. Władysław Herman "Żuraw"
  - Okręg Tarnopol
    - kryptonim: "Komar", "Tarcza", "Ton"
    - Komendant: mjr Bronisław Zawadzki
- Obszar Zachodni
    - kryptonim: "Zamek"
    - Komendant: płk Zygmunt Miłkowski "Denhoff"
  - Okręg Pomorze
    - kryptonim: "Borówki", "Pomnik"
    - Komendant: płk Janusz Pałubicki "Piorun"
  - Okręg Poznań
    - kryptonim: "Pałac", "Parcela"
    - Komendant: płk Henryk Kowalówka
- Okręg samodzielny Wilno
    - kryptonim "Miód", "Wiano"
    - Komendant płk Aleksander Krzyżanowski "Wilk"
  - Podokręg Litwa Kowieńska
- Okręg samodzielny Nowogródek
    - kryptonim: "Cyranka", "Nów"
    - Komendant: ppłk Janusz Szlaski "Borsuk"
- Okręg samodzielny Warszawa
    - kryptonim: "Drapacz" "Przystań" "Wydra" "Prom"
    - Komendant: płk. dypl. Antoni Chruściel "Monter"
- Okręg samodzielny Polesie
    - kryptonim: "Kwadra", "Twierdza", "Żuraw"
    - Komendant: płk Henryk Krajewski "Leśny"
- Okręg samodzielny Wołyń
    - kryptonim: "Hreczka", "Konopie"
    - Komendant: płk. Kazimierz Bąbiński "Luboń"
- Okręg samodzielny Białystok
    - kryptonim: "Lin", "Czapla", "Pełnia"
    - Komendant: płk Władysław Liniarski "Mścisław"
- Okręg samodzielny Lublin
    - kryptonim: "Len", "Salon", "Żyto"
    - Komendant: płk Kazimierz Tumidajski "Marcin"
- Okręg samodzielny Kraków AK
    - kryptonim: "Gobelin", "Godło", "Muzeum"
    - Komendanci (kolejno): płk dypl. Julian Filipowicz "Róg", płk dypl. Zygmunt Miłkowski "Wrzos", płk dypl. Józef Spychalski "Luty", ppłk dypl. Wojciech Wayda "Odwet", płk dypl. Edward Godlewski "Garda", płk Przemysław Nakoniecznikoff-Klukowski "Kruk II"
- Okręg samodzielny Śląsk AK
    - kryptonim: "Kilof","Komin", "Kuźnia, "Serce"
    - Komendanci (kolejno): ppor. Józef Korol "Hajducki", "Starosta", ppor. Józef Szmechta "Hutnik", ppłk Henryk Kowalówka "Topola", ppłk dypl. Paweł Zagórowski "Maciej", mjr dypl.(od maja 1944 ppłk dypl.) Zygmunt Janke "Zygmunt"
- Okręg samodzielny Kielce-Radom
    - kryptonim: "Jodła", "Rolnik"
    - Komendant płk Jan Zientarski "Mieczysław"
- Okręg samodzielny Łódź
    - kryptonim: "Arka", "Barka", "Łania"
    - Komendant: płk Michał Stempkowski "Grzegorz"

Odtwarzanie Sił Zbrojnych w ramach Akcji "Burza"


- Kielecki Korpus AK od 17 lipca do 26 sierpnia
  - 2 DP, 7 DP, 25 pp, 72 pp
- Warszawski Korpus AK od 20 września
  - 8 DP, 10 DP, 28 DP

Zobacz też


- August Emil "Nil" Fieldorf
- Fundacja Archiwum i Muzeum Pomorskie Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek w Toruniu

Linki zewnętrzne


- [http://AK.of.pl AK]
- [http://www.whatfor.prv.pl/ whatfor.prv.pl]
- [http://www.polishresistance-ak.org/ polishresistance-ak.org]
- [http://www.1944.pl/ Muzeum Powstania Warszawskiego] Kategoria:Armia Krajowa Kategoria:Wojsko Polskie Kategoria:Partyzantka

Narodowe Siły Zbrojne

Narodowe Siły Zbrojne (NSZ) – polska konspiracyjna organizacja wojskowa obozu narodowego działająca podczas II wojny światowej i w okresie powojennym

Zarys organizacyjny

Geneza i organizacja

Narodowe Siły Zbrojne powstały formalnie 20 września 1942 r., gdyż tego dnia został wydany przez pierwszego Komendanta Głównego NSZ, płk. Ignacego Oziewicza ps. "Czesław", Rozkaz nr 1/42, w którym zawiadamiał o objęciu powyższej funkcji. Faktycznie proces formowania NSZ rozpoczął się od lipca 1942 r., kiedy nastąpił rozłam w Narodowej Organizacji Wojskowej na tle scalenia z Armią Krajową. NSZ zostały utworzone w wyniku połączenia Organizacji Wojskowej Związek Jaszczurczy i części NOW, która nie podporządkowała się umowie scaleniowej z AK. Ponadto w skład NSZ weszło także szereg mniejszych organizacji o charakterze narodowym, jak: Narodowo-Ludowa Organizacja Wojskowa, Polski Obóz Narodowo-Syndykalistyczny, Zakon Odrodzenia Polski, Zbrojne Pogotowie Narodu, Legion Unii Narodów Słowiańskich, Narodowa Konspiracja Niepodległości oraz częściowo: Konfederacja Zbrojna, Organizacja Wojskowa "Wilki", Bojowa Organizacja "Wschód", Polska Organizacja Zbrojna, Polskie Wojska Unijne, Korpus Obrońców Polski, Załoga Partyzantów Wojskowych, Związek Kobiet Czynu, Młody Nurt. Do NSZ przeszła również część lokalnych struktur AK, zwłaszcza na północnym Mazowszu i w Białostockiem. Z AK pochodziła też część wyższej kadry oficerskiej NSZ, np. kolejni Komendanci Główni NSZ płk dypl. Tadeusz Kurcyusz ps. "Żegota", "Morski" i mjr/płk NSZ Stanisław Nakoniecznikow (Nakoniecznikoff-Klukowski) ps. "Kmicic". Narodowe Siły Zbrojne w czasie okupacji liczyły ok. 70-90 tys. ludzi. Polityczne zwierzchnictwo nad NSZ sprawowała Tymczasowa Narodowa Rada Polityczna. Utworzyły one także Służbę Cywilną Narodu, która pełniła rolę podziemnego zalążka administracji państwowej. Struktura organizacyjna NSZ uwzględniała przedwojenny podział administracyjny Rzeczypospolitej Polskiej, choć ich zasięg organizacyjny obejmował także tereny należące przed 1939 r. do Niemiec. Całość obszaru dzieliła się na 6 inspektoratów. Obejmowały one po kilka okręgów. Każdy okręg podzielony był na obwody (z uwagi na rozległość terenu lub problemy z łącznością istniały w niektórych przypadkach podokręgi), te zaś składały się zazwyczaj z kilku powiatów. Podobny podział terytorialny posiadała AK. Główne cele programowe zostały sformułowane w Deklaracji Narodowych Sił Zbrojnych z II 1943 r. Należały do nich przede wszystkim: walka o niepodległość Polski i jej odbudowę z granicą wschodnią sprzed 1939 r., a zachodnią na linii rzek Odry i Nysy Łużyckiej (tzw. koncepcja marszu na zachód) oraz wrogi stosunek do podziemia komunistycznego. Narodowe Siły Zbrojne występowały zarówno przeciwko faszystowskim Niemcom, jak też sowieckiej Rosji, która po klęsce wojsk niemieckich pod Stalingradem została uznana za wroga nr 1. Narodowe Siły Zbrojne odrzucały zarazem ideę AK powszechnego powstania antyniemieckiego. Jednocześnie uznawały Polski Rząd na Wychodźstwie z siedzibą w Londynie.

Rozmowy scaleniowe z Armią Krajową

Utworzenie NSZ zostało wrogo przyjęte przez czynniki oficjalne w kraju, gdyż stawiało pod znakiem zapytania prowadzoną przez AK akcję scaleniową. W dniu 11 IV 1943 r. w oficjalnym piśmie Komendy Głównej AK, "Biuletynie Informacyjnym", ukazał się artykuł pt. "Warcholstwo", w którym Delegat Rządu na Kraj, Jan Piekałkiewicz, potępił powstanie NSZ. Pomimo tego wkrótce rozpoczęły się rozmowy pomiędzy obiema organizacjami w sprawie podjęcia współpracy wojskowej. Płk I. Oziewicz był zwolennikiem współdziałania wojskowego, ale pod warunkiem zachowania autonomii wewnętrznej przez NSZ. Natomiast gen. Stefan Rowecki żądał całkowitego podporządkowania NSZ dowodzonej przez siebie organizacji. Rozmowy zostały przerwane z powodu aresztowania przez Niemców na pocz. VI 1943 r. płk. I. Oziewicza, a następnie gen. S. Roweckiego. Nowym Komendantem Głównym NSZ w VII 1943 r. został mianowany płk dypl. Tadeusz Kurcyusz. Był on związany z Grupą "Szańca", czyli politykami wywodzącymi się z przedwojennego Obozu Narodowo-Radykalnego, którzy zajmowali nieprzejednane stanowisko w sprawie scalenia z AK. Współpraca wojskowa mogła się odbywać tylko na zasadzie równorzędności obu organizacji. Od jesieni 1943 r. rozpoczęła się kolejna runda rozmów scaleniowych. Strona NSZ-owska przygotowała pisma do Naczelnego Wodza i prezesa Rady Ministrów w Londynie, aby przejęli oni sprawy scaleniowe w swoje ręce. Przedstawiciele AK odmówili jednak ich przesłania. Nowy Komendant Główny AK, gen. Tadeusz Komorowski ps. "Bór", wobec przedłużania się pertraktacji polecił je przerwać (co nastąpiło 1 X 1943 r.), wyznaczając jednocześnie dzień 15 X jako ostateczny termin podporządkowania się NSZ. Ponieważ żądanie to zostało zdecydowanie odrzucone przez KG NSZ, gen. T. Komorowski wydał 9 XI 1943 r. Rozkaz nr 122 potępiający NSZ. Wobec impasu w rozmowach, KG NSZ postanowiła wysłać do Londynu swoich przedstawicieli, aby nawiązać bezpośredni kontakt z naczelnymi władzami państwowymi. W tym celu na jesieni 1943 r. zostali wysłani: Tadeusz Salski, przedstawiciel TNRP i kpt. dypl./mjr NSZ Stanisław Żochowski ps. "Bohdan", "Brodzic", "Strzała", przedstawiciel wojskowy, szef sztabu KG NSZ. W rezultacie Naczelny Wódz, gen. Kazimierz Sosnkowski przesłał 20 I 1944 r. Komendantowi Głównemu AK wytyczne dotyczące włączenia NSZ do AK, które pozwalały NSZ zachować dużą samodzielność. Zostały one jednak odrzucone przez gen. T. Komorowskiego. Tymczasem od pocz. stycznia 1944 r. ponownie rozpoczęto rozmowy scaleniowe, tym razem prowadzone przez sekretarza generalnego TNRP Zbigniewa Stypułkowskiego i gen. T. Komorowskiego. Na ich przyśpieszenie wpływ miała zapewne komplikująca się sytuacja polityczna Polski wobec wkroczenia na jej ziemie Armii Czerwonej. W dniu 7 III 1944 r. nastąpiło ostateczne podpisanie umowy. Na jej mocy oddziały NSZ miały istnieć jako zwarte jednostki w składzie AK. W dniu 31 III 1944 r. gen. T. Komorowski wydał rozkaz w sprawie przeprowadzenia scalenia (zatwierdzenie płk. dypl. Tadeusza Kurcyusza jako Komendanta Głównego NSZ oraz mianowanie go pełnomocnikiem Komendanta Głównego AK ds. scalenia NSZ).

Rozłam w NSZ

Przez okres półtora miesiąca umowa scaleniowa była przestrzegana. Jednakże nagła śmierć płk. dypl. T. Kurcyusza w nocy z 22 na 23 IV 1944 r. doprowadziła do rozpoczęcia procesów dezintegracyjnych w NSZ. Doszło wówczas do tzw. "wewnętrznego zamachu stanu". Członkowie TNRP reprezentujący Grupę "Szańca" wydali fikcyjne, antydatowane rozkazy rzekomo podpisane przez płk. dypl. T. Kurcyusza, mianujące mjr./ppłk. NSZ Stanisława Nakoniecznikowa (Nakoniecznikoff-Klukowskiego), dotychczasowego komendanta okręgów Północne Mazowsze i Białystok, najpierw z dniem 21 IV 1944 r. I z-cą Komendanta Głównego NSZ, a następnie z dniem 22 IV p.o. Komendanta Głównego NSZ. W dniu 21 IV 1944 r. z funkcji szefa sztabu został usunięty płk dypl. Wacław Świeciński ps. "Tuwar". Jednocześnie przedstawiciele Grupy "Szańca" ogłosili rozwiązanie TNRP, a na jej miejsce utworzenie Rady Politycznej NSZ. Tymczasem gen. T. Komorowski, realizując umowę scaleniową, wyznaczył 2 V 1944 r. płk. dypl. Wacława Świecińskiego na stanowisko swojego pełnomocnika ds. scalenia NSZ. Po jego natychmiastowej rezygnacji na powyższe stanowisko został mianowany 5 VI ppłk Albin Walenty Rak ps. "Lesiński". W rezultacie rozłam w NSZ stał się faktem. Odtąd funkcjonowały dwie odrębne organizacje używające tej samej nazwy: NSZ-AK, które podporządkowały się AK oraz NSZ-ZJ, które zachowały niezależność organizacyjno-wojskową. Rozłam spowodował także dezintegrację Służby Cywilnej Narodu. Akcja scaleniowa trwała do końca lata 1944 r. i zakończyła się przejściem do AK większości żołnierzy dawnej NOW. Nowe władze NSZ postanowiły "zemścić się" na tych, którzy podporządkowali się umowie scaleniowej. Sąd Wojenny przy KG NSZ wydał wyrok śmierci na ppłk. A. W. Raka. W dniu 15 VI 1944 r. został on zatrzymany przez patrol NSZ i wymuszono na nim podpisanie rezygnacji ze stanowiska Komendanta Głównego NSZ. Po wypuszczeniu, natychmiast odwołał on jednak wymuszone przyrzeczenie. Jednocześnie zostali zamordowani m.in. szef wywiadu w Komendzie Okręgu VIII NSZ-AK, kpt. Stanisław Żak ps. "Stach Częstochowski", szef Wydziału I Organizacyjnego sztabu KG NSZ-AK ppor. Władysław Pacholczyk, czy szef Wydziału II Wywiadowczego ppor. Wiktor Gostomski ps. "Nałęcz", "Hubert", "Witold". Gen. T. Komorowski poinformował 12 VI 1944 r. Naczelnego Wodza o zerwaniu scalenia przez NSZ, przez co zostały one napiętnowane przez najwyższe władze wojskowe (gen. K. Sosnkowski) i cywilne (wicepremier Jan Kwapiński).

NSZ po upadku Powstania Warszawskiego

Wybuch Powstania Warszawskiego poważnie skomplikował sytuację wewnętrzną NSZ. Wprawdzie KG NSZ zdążyła przenieść się do Częstochowy, ale w Warszawie pozostał p.o. Komendanta Głównego NSZ, mjr/ppłk NSZ S. Nakoniecznikow. W rezultacie nowym p.o. Komendanta Głównego NSZ został mianowany gen. bryg. w stanie spoczynku Tadeusz Jastrzębski ps. "Powała". W poł. X 1944 r. przybył do Częstochowy mjr/ppłk NSZ S. Nakoniecznikow, który wydostał się z miasta wraz z ludnością cywilną, przejmując ponownie pełnioną przez siebie funkcję. Prawdopodobnie próbował on wówczas przeforsować pomysł podporządkowania NSZ AK, za co został zastrzelony 18 X przez szefa Oddziału II Wywiadowczego KG NSZ, kpt. NSZ Otmara Wawrzkowicza. Po jego śmierci Rada Polityczna NSZ wydała oświadczenie, jakoby nawiązał on kontakt z Polską Armią Ludową, chcąc podporządkować NSZ Polskiemu Komitetowi Wyzwolenia Narodowego. Jednocześnie przeprowadzono zmiany organizacyjne. W dniu 9 VIII 1944 r. przestała faktycznie istnieć Rada Polityczna NSZ, przekazując swoje uprawnienia na terenach okupowanych przez Niemców Radzie Politycznej NSZ – Zachód. Wydano również rozkazy utworzenia trzech grup operacyjnych (północnej, środkowej i południowej), które miały objąć wszystkie oddziały NSZ, a następnie ewakuować się na Zachód, na tereny zajęte przez wojska amerykańskie i brytyjskie. Ostatecznie zdołano w Kieleckiem utworzyć jedynie Brygadę Świętokrzyską NSZ. Na nowego p.o. Komendanta Głównego NSZ został wybrany 20 X 1944 r. mjr Zygmunt Broniewski ps. "Bogucki", dotychczasowy komendant Okręgu Lubelskiego. W dniu 11 XI został on mianowany generałem brygady NSZ. Według dekretu Prezydenta RP na Wychodźstwie, Kazimierza Sabbata, wydanego 1 I 1988 r., żołnierze NSZ "spełnili swój obowiązek narodowy i żołnierski wobec Rzeczypospolitej Polskiej".

Działania zbrojne

Oddziały partyzanckie

Pion wojskowy Narodowych Sił Zbrojnych dzielił się na: Oddziały Akcji Specjalnej (AS), Oddziały Dyspozycyjne (OD), Oddziały Partyzanckie (OP) oraz Oddziały Pogotowia Akcji Specjalnej (PAS). Pierwsze oddziały AS utworzono w X 1942 r., kiedy Komendant Główny NSZ, płk I. Oziewicz wydał rozkaz uruchomienia Akcji Specjalnej nr 1. Na jego mocy miano likwidować bandy rabunkowe, prowadzić walkę z drobnymi oddziałami niemieckimi i zdobywać środki materialne poprzez napady na urzędy skarbowe, poczty itp. Wkrótce potem został wydany rozkaz dotyczący Akcji Specjalnej nr 2, która miała udzielać pomocy wysiedlonym z Zamojszczyzny. Najwięcej oddziałów NSZ powstało w Okręgach: V Kieleckim (por. "Morskiego", por. "Bema", por. "Groźnego" i inne) oraz III Lubelskim (por. "Grota", por. Henryka Figuro-Podhorskiego ps. "Step", ppor. Leona Cybulskiego ps. "Znicz", por. Wacława Piotrowskiego ps. "Cichy" i inne). Wśród przykładowych walk z Niemcami można wymienić:
- pod koniec 1942 r. pod Suchedniowem w Kieleckiem - wysadzenie w powietrze niemieckiego pociągu przewożącego rudę pirytową,
- w poł. I 1943 r. - uderzenie na niemiecki magazyn broni w Kielcach, w wyniku którego zdobyto kilkanaście ckm-ów i ok. 16 tys. sztuk amunicji,
- w III 1943 r. - rozbicie niemieckiego więzienia oraz posterunku żandarmerii wojskowej w Kraśniku przez pierwszy partyzancki oddział NSZ zwany "Aleksandrówką",
- 20 IV 1943 r. - uderzenie wspólnie z AK na Bank Emisyjny w Częstochowie wykonane przez oddziały "Stepa" i "Zagłoby",
- w poł. VIII 1943 r. - uderzenie "Aleksandrówki" na bank w Janowie Lubelskim,
- na pocz. IX 1943 r. - bitwa pod Ujściem z niemiecką kompanią żandarmerii wojskowej, która pozwoliła oddziałowi AK rozbić więzienie w Biłgoraju,
- pod koniec 1943 r. - uderzenie oddziału "Stepa" na kolonię niemiecką w Marianowie, dzięki któremu zdobyto dużo broni i amunicji,
- IV 1944 r. - zwycięska walka z Niemcami oddziałów "Stepa" i "Dymszy" pod Michałowicami w Opatowskiem,
- w poł. 1944 r. - uderzenie oddziału "Stepa" na magazyn wojskowy we Włoszczowie oraz rozbicie niemieckiej kompanii piechoty,
- 26 VII 1944 r. - uderzenie 204 pp pod Lubczą na Niemców w celu pomocy oddziałowi AK; zdobyto broń i samochody ciężarowe,
- 26 VII 1944 r. - zwycięska bitwa z oddziałem SS pod Olesznem odziału "Żbika" i oddziału AK Mieczysława Tarchalskiego ps. "Marcin".

Walki z Gwardią Ludową

W VII 1943 r. niektóre oddziały NSZ na własną rękę podjęły walki z Gwardią Ludową. Prawdopodobnie wówczas zostały wydane "Wytyczne działania Akcji Specjalnej dowództwa NSZ", które przewidywały oczyszczanie terenu z band wywrotowych i przestępczych oraz wrogich formacji narodowościowych, a także – w ramach samoobrony – dopuszczały możliwość przeprowadzania ekspedycji karnych. Pierwszy przypadek likwidacji oddziału GL miał miejsce 22 VII 1943 r. na Kielecczyźnie i dotyczył oddziału GL im. Ludwika Waryńskiego. Drugi, najbardziej znany, miał miejsce 9 VIII koło wsi Borów na Lubelszczyźnie. Patrz: Rozstrzelanie oddziału GL przez NSZ w Borowie 9 sierpnia 1943. W tym okresie przeprowadzono także kilka innych akcji przeciwko GL, zwłaszcza w Okręgu Kieleckim (oddziały AS "Sosna" przemianowane na "Las 1" i "Las 2" – od XII 1943 do II 1944 r.). Na skutek sprzeciwów TNRP, prowadzącej wówczas ostateczne rozmowy scaleniowe z AK, działania przeciwko partyzantce komunistycznej ustały na pewien czas i zostały wznowione dopiero jesienią 1944 r. Silne walki z AL prowadziła Brygada Świętokrzyska NSZ.

Stosunki z Niemcami

W drugiej połowie 1943 r. doszło do taktycznych porozumień o charakterze lokalnym pomiędzy niektórymi oddziałami NSZ a niemieckimi władzami policyjnymi lub wojskowymi. Miały one miejsce w Okręgu Kieleckim i Lubelskim. Najsilniejsze kontakty prowadzono z Hauptsturmfuehrerem SS Paulem Fuchsem w Radomiu. Pośrednikiem w nich była Organizacja "Toma", na czele której stał Hubert Jura ps. "Tom", wcześniejszy dowódca oddziału NSZ "Sosna". Doprowadziło to do wydania przez płk. dypl. T. Kurcyusza Rozkazu nr 6 zabraniającego jakichkolwiek kontaktów z Niemcami. Pomimo tego były one w dalszym ciągu nawiązywane. Uznanie przez NSZ sowieckiej Rosji za głównego wroga, jak też zamiary ewakuacji oddziałów na Zachód, musiały w końcu doprowadzić do pewnego zbliżenia z Niemcami. Od lata 1944 r. kontakty z Niemcami, zarówno taktyczne, jak też wywiadowcze, znacznie się ożywiły. Bardzo duże usługi oddawała w nich Organizacja "Toma". Na początku 1944 r., wskutek zbliżania się Armii Czerwonej, KG NSZ opracowała wytyczne operacyjne. Zgodnie z nimi należało przerzucić wszystkie siły NSZ na tereny zajęte przez aliantów zachodnich, unikając walk zarówno z Sowietami, jak też Niemcami. W tym celu planowano utworzyć 3 grupy operacyjne (GO z ziem południowo-wschodnich, GO z ziem centralnych oraz GO z ziem północno-wschodnich). W związku z tym w VI 1944 r. na Kielecczyźnie miała miejsce koncentracja lokalnych oddziałów NSZ, która objęła oddziały "Bema" i "Dymszy" z Okręgu Kieleckiego, "Żbika" i "Łosia" z Okręgu Częstochowskiego oraz "Stepa" z Okręgu Lubelskiego. Rozkazem komendanta Okręgu Kieleckiego, por./ppłk. NSZ Olgierda Mirskiego oddziały te zostały połączone w 202 i 204 p.p. W VIII 1944 r. oba pułki zostały połączone i utworzyły Brygadę Świętokrzyską – największy zwarty oddział NSZ istniejący podczas okupacji. W I 1945 r. wycofała się ona, przy pomocy Niemców, na Zachód, na tereny zajęte przez wojska amerykańskie.

Udział NSZ w Powstaniu Warszawskim

NSZ i ich władze polityczne zdecydowanie występowały przeciwko wybuchowi Powstania w Warszawie, jako koncepcji bez szans na zwycięstwo. Jednakże, kiedy się rozpoczęło, wszystkie oddziały, jakie udało się sformować, wzięły w nim udział. Podczas walk doszło do porozumienia obu odłamów NSZ i oddziały NSZ-ZJ podporządkowały się operacyjnie dowództwu Okręgu NSZ-AK Warszawa-miasto na czele z płk. Spirydionem Koiszewskim ps. "Topór". Dalsze plany współpracy przewidywały nawet powołanie dwóch dywizji NSZ, oddzielnie dla obu odłamów, w skład których mieli wejść wszyscy żołnierze NSZ walczący w Powstaniu, ale coraz gorsza sytuacja militarna uniemożliwiła ich realizację. Największą zwartą jednostką NSZ, walczącą w Powstaniu, była Brygada Dyspozycyjno-Zmotoryzowana "Koło" (zwana też Grupą "Koło" – dowódca ppłk Zygmunt Reliszko ps. "Bolesław Kołodziejski"), składająca się z 4 kompanii (po ok. 300 żołnierzy), która podporządkowała się dowództwu obrony Starego Miasta. Najprawdopodobniej była ona tylko częściowo uzbrojona, a jej część nieuzbrojona była używana w akcjach sapersko-minerskich, transportowych, czy przy gaszeniu pożarów i odgrzebywaniu zasypanych. Z innych dużych jednostek NSZ walczyły w Powstaniu również Pułk im. gen. W. Sikorskiego (w składzie zgrupowania AK "Harnaś") i Pułk im. gen. J. H. Dąbrowskiego. Kolejnym zwartym oddziałem była kompania "Warszawianka" (dowódca – kpt. Piotr Zacharewicz ps. "Zawadzki"), licząca ok. 80 żołnierzy, wchodząca w skład zgrupowania AK "Chrobry II". Ponadto występowały pojedyncze drużyny i plutony NSZ w ramach większych zgrupowań AK. Ogółem w Powstaniu wzięło udział – według różnych źródeł – od ok. 800 do ok. 2 tys. żołnierzy NSZ.

Struktura organizacyjna

Komendanci Główni NSZ


- płk Ignacy Oziewicz ps. "Czesław" (od 20 IX 1942 r. do pocz. VI 1943 r.)
- płk dypl. w st. sp./gen. bryg. NSZ Tadeusz Kurcyusz ps. "Żegota", "Morski", "Fiszer", "gen. Mars" (od 1 VIII 1943 r. do 22/23 IV 1944 r.)
- mjr/płk NSZ Stanisław Nakoniecznikow (Nakoniecznikoff-Klukowski) ps. "Kmicic", "Zawisza", "Kiliński" (od 22 IV 1944 r. do 24 VII 1944 r.)
- gen. bryg. w st. sp./gen. dyw. NSZ Tadeusz Jastrzębski ps. "Powała" (od 24 VII 1944 r. do poł. X 1944 r.)
- mjr/płk NSZ Stanisław Nakoniecznikow (Nakoniecznikoff-Klukowski) ps. "Kmicic", "Zawisza", "Kiliński" (od poł. X 1944 r. do 18 X 1944 r.)
- mjr rez./gen. bryg. NSZ Zygmunt Broniewski ps. "Bogucki", "St. Bogucki" (od 20 X 1944 r. do pocz. VIII 1945 r.)
- ppor. rez./ppłk NSZ Stanisław Kasznica ps. "Wąsal", "Przepona", "Wąsowski", "Stanisław Wąsacz" (od VIII 1945 r. do 15 II 1947 r.)

Komenda Główna NSZ


- Komenda Główna NSZ (Dowództwo NSZ)
- Komendant Główny NSZ (Dowódca NSZ)
- Szef sztabu KG NSZ – mjr dypl./ppłk NSZ Edmund Ludwik Michalski ps. "Kajetan" (od lata 1942 r. do IV 1943 r.), kpt. dypl./mjr NSZ Stanisław Żochowski ps. "Bohdan", "Orłowski", "Strzała", "Oswald Walter" (od IV do VI 1943 r.), ppłk dypl./płk NSZ Wacław Świeciński ps. "Tuwar", "Brzeski", "Dzięcioł", "Ksawery", "Stwosz", "Tarzan", "Tol" (od VI 1943 r. do X 1944 r.)
- Zastępca szefa sztabu KG NSZ – mjr/ppłk NSZ Albin Walenty Rak ps. "Lesiński", "Karol Lesiński" (od V 1943 r. do IV 1944 r.)
- Oddział I Organizacyjny – mjr/ppłk NSZ Tadeusz Danilewicz ps. "Kuba", "Łoziński" (od lata 1942 r. do IV 1944 r.), ppor./mjr NSZ Wiktor Radziszewski ps. "Reński", "Wiktor" (od IV do końca IX 1944 r.)
- Oddział II Wywiadowczy (Centrala Służby Wywiadowczej) – ppłk dypl. Wacław Berka ps. "Brodowicz", "Wacław II" (od lata do XII 1942 r.), ppor./mjr NSZ Witold Gostomski ps. "Nałęcz", "Hubert", "Witold" (od XII 1942 r. do IX 1944 r.), kpt. NSZ Otmar Wawrzkowicz ps. "Oleś", "Kaczkowski" (od IX 1944 r. do I 1945 r.)
- Oddział III Operacyjno-Wyszkoleniowy – kpt./ppłk NSZ Tadeusz Boguszewski ps. "Wacław III", "Bielecki", "Wacław Niekonieczny" (od IX 1942 r. do VII 1944 r.)
- Oddział IV Kwatermistrzowski – kpt. dypl. Jan Ostrowski
- Oddział V Łączności - NN ps. "Zbigniew Sawicki"
- Oddział VI Oświatowo-Wychowawczy (do IX 1943 r. pod nazwą Szefostwa Służby Oświatowo-Wychowawczej) – ppor. rez./kpt. NSZ Julian Sędek ps. "Juliusz Mac", "Mickiewicz" (do IX 1943 r.), pchor./ppor. NSZ Witold Borowski ps. "Wiktor Brzeziński" (od IX 1943 r.)
- Biuro Informacji NSZ – pchor./por. NSZ Mirosław Ostromęcki ps. "Mirski"
- Centralny Wydział Finansowy – kpt./mjr NSZ Jerzy Olgierd Iłłakowicz ps. "Jerzy", "Michał Zawisza", "Izydor" (od lata 1942 r. do I 1945 r.)
- Biuro Fałszerstw - Władysław Weker ps. "Franek"
- Służba Duszpasterstwa – ks. kpt. NSZ Michał Poradowski ps. "Benedykt" (od lata 1942 r. do 1 II 1944 r.), ks. dziekan Piotrowski ps. "Stanisław Chorzemiński"
- Wojskowa Służba Kobiet – kpt. Halina Reszke (od lata 1942 r. do upadku Powstania Warszawskiego)
- Oddział Bojowy przy KG NSZ – por. Tadeusz Siemiątkowski ps. "Mazur" (od lata 1942 r. do wybuchu Powstania Warszawskiego)
- Brygada Dyspozycyjna Komendanta Głównego NSZ – kpt./ppłk NSZ Zygmunt Reliszko ps. "Kołodziejski", "Zygmunt" (od 1943 r. do upadku Powstania Warszawskiego)
- Batalion Osłony KG NSZ – kpt. NSZ Mieczysław Dukalski ps. "Mieczysław Pomorski", "Plamka", "Jacek" (od 1 I do 21 VII 1944 r.)

Struktura organizacyjna NSZ w terenie

Inspektoraty NSZ
- Inspektorat Ziem Zachodnich z siedzibą w Warszawie (Okręgi: VI, VIII, IX, X, XI)) – płk rez./gen. bryg. NSZ Stanisław Thiel ps. "Przemysław" (od lata 1942 r. do IV 1943 r.), mjr dypl./ppłk NSZ Edmund Ludwik Michalski ps. "Kajetan", "Łodzia", "Morawski" (od IV 1943 r. do wybuchu Powstania Warszawskiego)
- Inspektorat Ziem Centralnych (Okręgi: Okręgi: IA, IB, XII)
- Inspektorat Ziem Północnych (Okręgi II, XIII) – mjr/płk NSZ Stanisław Nakoniecznikow (Nakoniecznikoff-Klukowski) (od jesieni 1943 r. do IV 1944 r.)
- Inspektorat Ziem Południowo-Zachodnich (Okręgi: III, V)
- Inspektorat Ziem Południowo-Wschodnich (Okręgi: IV, VII, XIV) - NN ps. "Zachoszcza"
- Inspektorat Ziem Północno-Wschodnich (Okręgi: XV, XVI, XVII) – nigdy nie został utworzony Okręgi NSZ
- Okręg I-A (późniejszy I) Warszawa–miasto – por. rez./mjr NSZ Mieczysław Osmólski ps. "Mieczysław", "Kozłowski" (od lata 1942 r. do wybuchu Powstania Warszawskiego)
- Okręg I-B (późniejszy VI) Warszawa–powiaty – ppłk pil./płk NSZ Piotr Abakanowicz ps. "Barski", "Grządziel", "Grey" (od lata 1942 r. do wybuchu Powstania Warszawskiego)
- Okręg II Mazowsze Północne – mjr/płk NSZ Stanisław Nakoniecznikow (Nakoniecznikoff-Klukowski) ps. "Kmicic", "Zawisza", "Kiliński", "Gryf" (od IX/X 1942 r. do IV 1944 r.), mjr/ppłk NSZ Józef Żbikowski
- Okręg III Lubelski – kpt./mjr NSZ Michał Kłosowski ps. "Rola", "Stanisław Michałowicz" (od IV 1943 r.), mjr rez./gen. bryg. NSZ Zygmunt Broniewski ps. "Bogucki", "St. Bogucki" (do VI 1944 r.), ppłk dypl. NN ps. "Tur"
- Okręg IVC Rzeszowski – por./rtm. NSZ NN ps. "Florian", "Chwalibóg", "Turkus" (od poł. XII 1942 r. do poł. II 1943 r.), kpt./ mjr NSZ Józef Baran ps. "Lucjan" (od poł. II 1943 r.)
- Okręg V Kielecki (późniejszy Kielecko-Radomski) – mjr/ppłk NSZ NN ps. "Olgierd Mirski", "Kordian" (od lata 1942 r. do końca wojny)
- Okręg VI Warszawa – powiaty – ppłk pil./płk NSZ Piotr Abakanowicz ps. "Barski", "Grządziel", "Grey" (od VI do 18 X 1944 r.)
- Okręg VII Krakowski – kpt./mjr NSZ Piotr Mierosław ps. "Geograf" (do VIII 1943 r.), por./kpt. NSZ Julian Sędek ps. "Juliusz Mickiewicz"
- Okręg VIII Częstochowski (Częstochowa – Śląsk) – mjr Stanisław Nowak ps. "Zygmunt" (do XII 1943 r.), kpt./mjr NSZ Leon Janik ps. "Janosik" (od XII 1943 r. do II 1944 r.), mjr/ppłk NSZ NN ps. "Jan Lech" (od II do IV 1944 r.), mjr Bolesław Karczewski ps. "Karski" (do IX 1944 r.)
- Okręg IX Łódzki - strz./ppor. NSZ Ewaryst Zwierzewicz ps. "Bogumił Bogucki" (od IX 1942 r. do III 1944 r.), NN ps. "Andrzej Burza"
- Okręg X Poznański – por. rez./kpt. NSZ Władysław Rutkowski ps. "Włodzimierz" (do jesieni 1943 r.), ppłk w st. sp./płk NSZ NN ps. "Winiarski Stefan" (prawdopodobnie do XII 1944 r.)
- Okręg XI Pomorski
- Okręg XII Podlaski – ppłk Stanisław Miodoński ps. "Sokół". kpt./mjr NSZ Szczepan Piszczek ps. "Tomasz"
- Okręg XIII Białostocki – mjr/płk NSZ Stanisław Nakoniecznikow (Nakoniecznikoff-Klukowski) ps. "Kmicic", "Zawisza", "Kiliński", "Gryf" (od IX/X 1942 r. do IV 1944 r.)
- Okręg XIV Lwowski – Adolf Bańka ps. "Tatrzański", "Ryszard Brzostowski" (do IV 1943 r., kiedy większość Okręgu podporządkowała się operacyjnie lokalnym strukturom ZWZ-AK), mjr/ppłk NSZ Adam Niedzielski ps. "Zbigniew Zbrowski", por./mjr NSZ Wojciech Stefankiewicz ps. "Gromski"

Czasopisma wydawane przez NSZ


- "Szaniec" – główne pismo NSZ
- "Polska Informacja Prasowa" – tygodnik powielany, liczący przeciętnie ok. 30 stron, formatu A4, wewnętrzny biuletyn tajnej Organizacji Polskiej, wydawany od 1940 r. w Warszawie, w 1944 r. nakład liczył 400 egz., docierał tylko do członków OP i Służby Cywilnej Narodu
- "Propaganda Centralna" (potem P.C.) - dwutygodnik powielany o objętości do 30 stron, formatu A4, pismo wewnętrzne, nakład ok. 80 tys. egzemplarzy, ukazywało się od 1942 r.
- "W służbie narodu" – pismo SCN
- "Placówka" – wydawana przez wiejską przybudówkę NSZ pod nazwą Zydel,
- "Naród i Wojsko" – red. Lech Neyman ps. "Domarat"
- "Narodowe Siły Zbrojne" – wydawane od 1943 r.
- "Pochodnia" – wydawana od XII 1939 r. w Łodzi, od 1940 r. zmieniła tytuł na "Na zachodnim szańcu", nakład doszedł do 3 tys. egz.
- "Lux Mundi" – jedyne w konspiracji pismo przeznaczone dla kapelanów partyzanckich, red. ks. kpt. NSZ Michał Poradowski ps. "Benedykt"
- "Chrobry Szlak" – wychodziło w Kielcach
- "Szczerbiec" – wychodziło w Opatowie
- "Aktualne wiadomości z Polski i ze świata" – wychodziło w Wołominie

Bibliografia


- Zeszyty do historii Narodowych Sił Zbrojnych, z. 1 - 4, Chicago 1961-1969, z. 5 Chicago 1990, z. 6 Warszawa 1994
- Stanisław Jaworski, Związek Jaszczurczy - Narodowe Siły Zbrojne, Chicago 1982
- Zbigniew S. Siemaszko, Narodowe Siły Zbrojne, Londyn 1982
- Jerzy Pilaciński, Narodowe Siły Zbrojne: kulisy walki podziemnej 1939-1946, Warszawa 1990
- Władysław Kołaciński, Między młotem a swastyką, Warszawa 1991
- Barbara Jachimczak, Losy żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych na Kieleczyźnie, Kielce 1993
- Tadeusz Tomaszkiewicz, Narodowe Siły Zbrojne: pow. Węgrów 1942-1950, Warszawa 1993
- Marek Jan Chodakiewicz, Narodowe Siły Zbrojne: "Ząb" – przeciw dwu wrogom, Warszawa 1994
- Ludwik Meresta, Księża kapelani Narodowych Sił Zbrojnych na Lubelszczyźnie, Lublin 1994
- Stanisław Żochowski, O Narodowych Siłach Zbrojnych – NSZ, Lublin 1994
- Narodowe Siły Zbrojne: materiały z sesji naukowej poświęconej historii Narodowych Sił Zbrojnych Warszawa 25 października 1992 roku, pod red. Piotra Szuckiego, Warszawa 1994
- Narodowe Siły Zbrojne. Dokumenty, struktury, personalia, t. 1 - 3, oprac. Leszek Żebrowski, Warszawa 1994-1996
- Jerzy Nachtman, Narodowe Siły Zbrojne: konspiracja w Wołominie, Wołomin 1996
- Kompania "Warszawianka" Narodowych Sił Zbrojnych w powstaniu warszawskim: (próba monografii), oprac. Jerzy Rutkowski, Warszawa 1996
- Bogdan Chrzanowski, Związek Jaszczurczy i Narodowe Siły Zbrojne na Pomorzu 1939-1947 nieznane karty pomorskiej konspiracji, Toruń 1997
- Narodowe Siły Zbrojne na Podlasiu. T. 1, materiały posesyjne, pod red. Mariusza Bechty, Leszka Żebrowskiego, Siedlce 1997
- Bohdan Szucki, Modlitwa żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych, Olsztyn 1998
- Władysław Marcinkowski "Jaxa", Wspomnienia 1934-1945, Warszawa 1998
- Leon Kuśmierczyk, Ludwik Meresta, Kapelani Narodowych Sił Zbrojnych w latach 1939-1944: ze szczególnym uwzględnieniem Lubelszczyzny, Warszawa 2000
- NSZ Dokumenty, relacje, wspomnienia, pod red. Macieja Szymańskiego, Zbigniewa Kuciewicza, Zbigniewa Gnata-Wieteski i Jerzego Nachtmana, Warszawa 2000
- Krzysztof Komorowski, Polityka i walka. Konspiracja zbrojna ruchu narodowego 1939-1945, Warszawa 2000
- Pamięci Narodowych Sił Zbrojnych we Włoszczowskiem, Włoszczowa 2001
- Zbigniew Gnat-Wieteska, Symbolika formacji wojskowych obozu narodowego, Warszawa 2001
- Kazimierz Litwiejko, Narodowa Organizacja Wojskowa. Okręg Białystok 1941-1945, Białystok 2001
- Podziemie zbrojne na Lubelszczyźnie wobec dwóch totalitaryzmów 1939-1956, pod red. Sławomira Poleszaka, Adama Puławskiego, Warszawa 2002
- Marek Jan Chodakiewicz, Narodowe Siły Zbrojne, "Ząb" przeciw dwu wrogom, Warszawa 1999
- Wojciech Jerzy Muszyński, W walce o Wielką Polskę. Propaganda zaplecza politycznego NSZ 1939-1945, Warszawa 2000
- Sebastian Bojemski, Poszli w skier powodzi... Narodowe Siły Zbrojne w Powstaniu Warszawskim, Warszawa 2002
- Krzysztof Kaczmarski, Podziemie narodowe na Rzeszowszczyźnie 1939-1944, Rzeszów 2003
- Wiesław Charczuk, Formacje Zbrojne obozu narodowego na Południowym Podlasiu w latach 1939-1947, Siedlce 2003
- Narodowe Siły Zbrojne na Podlasiu. T. 3, pod red. Mariusza Bechty, Leszka Żebrowskiego, 2003 Program Narodowych Sił Zbrojnych został w II 1943 r. przedstawiony w deklaracji.

Zobacz też


- NSZ II, żołnierze wyklęci
- Krzyż Narodowego Czynu Zbrojnego

Linki zewnętrzne


- [http://www.mailbox.olsztyn.pl/users/mail0070/nsz/ Strona Związku Żołnierzy NSZ]
-

Stronnictwo Narodowe


- Stronnictwo Narodowe (1928-1947)
- Stronnictwo Narodowe (po 1989)

Tymczasowa Narodowa Rada Polityczna

Tymczasowa Narodowa Rada Polityczna (TNRP) – polityczny organ zwierzchni Narodowych Sił Zbrojnych.

Geneza i powstanie

Powstanie TNRP było związane z rozłamem w Narodowej Organizacji Wojskowej na tle scalenia z Armią Krajową, kiedy część NOW połączyła się ze Związkiem Jaszczurczym i innymi mniejszymi organizacjami o charakterze narodowym, tworząc NSZ. W I 1943 r. odbyło się zebranie zainteresowanych stron, na którym m.in. ogłoszono powstanie TNRP. W jej skład weszli zarówno przedstawiciele secesjonistów ze Stronnictwa Narodowego, jak też politycy Grupy Szańca.

Skład

TNRP liczyła ok. 40 członków. Na jej czele stało 8-osobowe Prezydium, jako organ wykonawczy, w składzie:
- sekretarz generalny – Zbigniew Stypułkowski ps. "Zbyszek", "Czemp", "Sobota", "Cze-ski",
- kierownik organizacyjno-wykonawczy – Otmar Wawrzkowicz ps. "Oleś", "Kaczkowski",
- kierownik Wydziału Wojskowego – August Michałowski ps. "Roman",
- kierownik Wydziału Finansowego – Jerzy Olgierd Iłłakowicz ps. "Michał Zawisza",
- kierownik Wydziału Propagandowo-Politycznego – Jan Matłachowski ps. "Ostoja",
- kierownik Wydziału Służby Cywilnej – Tadeusz Salski ps. "Tadeusz" (do VII 1943 r., tj. wyjazdu do Londynu, a następnie Stanisław Kasznica ps. "Stanisław", "Stanisław Wąsacz",
- kierownik Konsolidacji Obwodu Narodowego – prof. Karol Stojanowski ps. "Karol", "Błażej" (do III 1944 r.), a następnie prof. Seweryn Dziubałtowski ps. "Smardz"
- członek Prezydium – Władysław Marcinkowski ps. "Jaxa", "Władysław", "Jaxa Szymkiewicz". Stanowisko przewodniczącego TNRP nigdy nie zostało obsadzone w celu zachowania równowagi ilościowej pomiędzy przedstawicielami obu grup politycznych (po 4 członków SN i Grupy Szańca).

Kompetencje

Do kompetencji TNRP należało:
- prowadzenie działalności politycznej,
- reprezentowanie NSZ w kontaktach z ZWZ – AK oraz innymi organizacjami konspiracyjnymi. TNRP, niezależnie od pionu wojskowego – NSZ, utworzyła również własną cywilną strukturę administracyjną pod nazwą Służba Cywilna Narodu. Stanowiła ona alternatywę wobec AK-owskiej Delegatury Rządu na Kraj, choć działalność obu struktur bardzo często pokrywała się. Od pocz. 1944 r. TNRP przejęła także zwierzchnictwo nad Komendą Akcji Specjalnej.

Koniec działalności

W IV 1944 r., w związku z rozłamem w NSZ na tle scalenia z AK, członkowie Grupy Szańca wystąpili z TNRP i powołali na jej miejsce samodzielną Radę Polityczną NSZ. Na przełomie VII/VIII 1944 r. TNRP ostatecznie zakończyła działalność. Kategoria:Narodowe Siły Zbrojne

Stanisław Kasznica

ppor. rez. WP, ppłk NSZ Stanisław Kasznica (ps. "Stanisław Wąsacz", "Wąsowski", "Przepona", "Służa", "Maszkowski", "Borowski") (1908-1948) - ostatni komendant Narodowych Sił Zbrojnych. Urodził się 25 lipca 1908 r. we Lwowie, syn Stanisława, profesora i rektora Uniwersytetu Poznańskiego oraz Amelii z Malewskich. Aresztowany 15 lutego 1947 r. przez UB, 2 marca 1948 r. został skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na karę śmierci wykonaną 12 maja 1948 r. w więzieniu na Mokotowie. Odznaczony: Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari, Krzyż Walecznych, Srebrny Krzyż Narodowego Czynu Zbrojnego z Mieczami, Krzyż Narodowego Czynu Zbrojnego (pośmiertnie w 1993 r.). Kasznica, Stanisław Kasznica, Stanisław

Kraków

Kraków – miasto w południowej części Polski nad Wisłą. Dawna stolica kraju, obecnie miasto na prawach powiatu (powiat krakowski grodzki), siedziba władz województwa małopolskiego. Miasto leży na styku kilku krain geograficznych: Bramy Krakowskiej, Kotliny Sandomierskiej, Kotliny Oświęcimskiej i Pogórza Zachodniobeskidzkiego. Wydłużoną równoleżnikowo oś miasta stanowi dolina Wisły. Sieć rzeczną tworzą Wisła i jej dopływy: Wilga (prawy), Rudawa, Białucha, Dłubnia i in. (lewe). Pełnione funkcje: administracyjna, kulturalna, edukacyjna, przemysłowa, usługowa, turystyczna i in. Węzeł drogowy i kolejowy, w pobliżu port lotniczy o znaczeniu międzynarodowym (Balice).

Etymologia nazwy

Według legendy zapisanej przez Kadłubka nazwa Krakowa pochodzi od imienia księcia Kraka. Bardzo prawdopodobne jest pochodzenie tej nazwy od Celtów, zaludniających te okolice, których osadnictwo jest poświadczone archeologicznie oraz przez źródła rzymskie i inne. Brzmiałoby owo imię wówczas Carragh lub podobnie. W czeskich legendach również występuje bohater Krok. W innych źródłach podaje się, że nazwa pochodzi od Kruka, czyli osoby o ptasim imieniu, często występującym w książęcych rodzinach słowiańskich.

Historia

Wiele hipotez wskazuje na to że Kraków jest umiejscowiony na antycznej mapie Klaudiusza Ptolemeusza z lat 142- 147 naszej ery [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Periods/Roman/_Texts/Ptolemy/2/10/limited.html]. Krakowem miałaby być osada Carrodunum, co wynika z położenia wśród innych zidentyfikowanych już miejscowości południowej Polski. Najstarszy ośrodek osadniczy znajdował się m.in. na obronnym Wzgórzu Wawelskim; był to jeden z najważniejszych grodów w plemiennym państwie Wiślan. Być może ziemie Wiślan znajdowały się przez pewien czas pod władaniem Państwa Wielkomorawskiego. W X w. Kraków wchodził w skład państwa pierwszych Przemyślidów. Ok. 990 znalazł się w granicach państwa piastowskiego. Pierwsza znana pisemna wzmianka o Krakowie (jako ważnym grodzie handlowym) pochodzi z relacji Ibrahima ibn Jakuba z ok. 966. Co najmniej od 1000 w Krakowie znajdowała się siedziba biskupstwa, a za panowania Kazimierza Odnowiciela Kraków stał się główną siedzibą książęcą. W okresie rozbicia dzielnicowego Kraków był siedzibą księcia seniora, z czasem jednak książęta krakowscy stracili faktyczne zwierzchnictwo nad innymi władcami piastowskimi. W 1241 miasto zostało zniszczone podczas najazdu tatarskiego. Mogło to zadecydować o niepowodzeniu pierwszej lokacji Krakowa, która najprawdopodobniej miała miejsce na początku XIII w. Rozpoczęto odbudowę Krakowa, a książę Bolesław Wstydliwy, jego matka Grzymisława i żona św. Kinga w dniu 5 czerwca 1257 nadali miastu lokację na prawie magdeburskim. Wtedy też powstał charakterystyczny szachownicowy układ miasta, w który wpasowano zachowane elementy wcześniejsze (ul. Grodzka, Kościół Mariacki). Pomiędzy Krakowem a Wawelem istniała osada Okół, dawne podgrodzie, która została wcielona do Krakowa przez króla Władysława Łokietka po buncie wójta Alberta. W 1320 w katedrze wawelskiej miała miejsce koronacja Władysława Łokietka, kończąca symbolicznie okres rozbicia dzielnicowego. Odtąd, aż do 1734, Kraków był miejscem koronacji królów Polski. W XIV wieku na przedmieściach Krakowa powstały dwa kolejne miasta: na południu Kazimierz (dzielnica Krakowa) (1335) i na północy Kleparz (1366). Będąc w XV i XVI w. stolicą jednego z mocarstw europejskich, Kraków rozwijał się pod każdym względem - architektonicznym, handlowym, rzemieślniczym, kulturalnym, naukowym. Kompleks zamkowy na Wawelu przebudowano i rozbudowano w stylu renesansowym. Odnowiono powstały w 1364 Uniwersytet. Zbudowany został również Barbakan. W czasach Zygmunta Augusta Kraków liczył około 30 tys. mieszkańców. Po unii polsko-litewskiej i powstaniu Rzeczypospolitej Obojga Narodów Kraków znalazł się na uboczu wielkiego państwa. Sejmy i elekcje nowych monarchów odbywały się w Warszawie, położonej mniej więcej w połowie drogi między stolicami Korony i Litwy. Ostatecznie król Zygmunt III Waza w 1609 przeniósł stolicę Polski (bez formalnego aktu prawnego) do Warszawy. Katedra na Wawelu pozostała jednak miejscem koronacyjnym królów Polski. Wraz z upadkiem Rzeczypospolitej rozpoczął się upadek Krakowa. Zniszczenia wojenne mocną nadszarpnęły pozycję miasta i zahamowały jego rozwój. Po raz pierwszy Kraków został zniszczony przez obce wojska w 1655, podczas "potopu szwedzkiego" (przedmieścia ucierpiały jednak mocno już w 1587, podczas próby zdobycia miasta przez arcyksięcia Maksymiliana Habsburga). W XVIII wieku był zdobywany przez wojska pruskie, szwedzkie, austriackie i rosyjskie. Po III rozbiorze Polski Kraków zajęli Austriacy. W latach 1809-1815 należał do Księstwa Warszawskiego jako stolica departamentu. W latach 1815-1846 był stolicą niewielkiej powierzchniowo, formalnie niepodległej Rzeczypospolitej Krakowskiej. Wtedy to rozpoczęła się gruntowna modernizacja i przebudowa miasta, które wciąż tkwiło w średniowiecznym układzie urbanistycznym. Zburzono większość murów miejskich, zasypano fosę na miejscu której powstał park nazwany Plantami. Po "rewolucji krakowskiej" w 1846 ponownie został zajęty przez Austrię, w której granicach pozostawał aż do 1918. W 1850 wielki pożar zniszczył ok. 10% powierzchni miasta. W czasie okupacji hitlerowskiej (1939-1945) stolica Generalnego Gubernatorstwa. W okresie powojennym silny rozwój terytorialny i ludnościowy miasta, m.in. w 1951 przyłączono do Krakowa Nową Hutę, początkowo oddzielne miasto.

Dzielnice Krakowa

Kraków podzielony jest na 18 dzielnic samorządowych oznaczony cyframi rzymskimi: I, II, III... XVIII. Część z nich posiada zwyczajowe nazwy, obecnie trwają dyskusje nad ich oficjalnym uznaniem. Podział ten wprowadzono w 1990 r.
Powszechnie używany jest, nie tylko przez mieszkańców, historyczny podział z lat 1951 - 1973, tj. na 6 dzielnic administracyjnych: Stare Miasto, Zwierzyniec, Kleparz, Grzegórzki, Podgórze, Nowa Huta lub ten obowiązujący od 1973 r.: Śródmieście, Podgórze, Krowodrza, Nowa Huta.
W sensie potocznym dzielnicą określa się również część miasta wyodrębnioną ze względów historycznych, urbanistycznych i in. W Krakowie nazwy takich dzielnic pochodzą zazwyczaj od nazw miast, wsi, jurydyk, folwarków, osad itp. tworzących kiedyś oddzielną jednostkę osadniczą a na przestrzeni wieków włączanych w granice administracyjne miasta czy wreszcie od nazw miejscowych.
Przykładami są: Dębniki, Kazimierz, Kleparz, Nowa Huta, Nowa Huta - Centrum, Bieńczyce, Czyżyny, Mistrzejowice, Wzgórza Krzesławickie, Mogiła, Bieżanów, Płaszów, Prokocim, Wola Justowska, Zabłocie, Zwierzyniec, Bronowice, Swoszowice, Kurdwanów.

Kultura

Kraków, jest jednym z najważniejszych osrodków kulturalnych w Polsce, przez wiele osób tradycynie uważanym za stolicę kulturalną kraju. Jest również jednym z ważnych ośrodków turystycznych, kulturalnych i zabytkowych w Europie. Obszar zabytkowego Starego Miasta wpisano na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO. Corocznie odwiedzany przez trzy do czterech milionów turystów. W Krakowie znajduje się wiele instytucji kulturalnych o istotnym znaczeniu dla życia kulturalnego w Polsce. Wybrane teatry:
- Teatr Bagatela
- Krakowski Teatr - Scena STU
- Teatr Groteska
- Teatr Ludowy
- Teatr Stary
- Teatr Słowackiego. Pełna lista teatrów: teatry Krakowa. W Krakowie znajduje się 28 muzeów z Muzeum Narodowym na czele, w którym znajdują się liczne kolekcje malarstwa polskiego i światowego, oraz Muzeum książąt Czartoryskich. Ponadto mają swoją siedzibę tu także Filharmonia im. Karola Szymanowskiego oraz Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha”. Pełna lista muzeów: muzea Krakowa.

Uczelnie

Kraków jest siedzibą wielu wyższych uczelni, państwowych i prywatnych. Najważniejsze z nich to:
- Uniwersytet Jagielloński
- Akademia Górniczo-Hutnicza
- Politechnika Krakowska
- Akademia Ekonomiczna
- Akademia Wychowania Fizycznego
- Akademia Muzyczna
- Akademia Pedagogiczna
- Akademia Sztuk Pięknych
- Akademia Rolnicza
- Papieska Akademia Teologiczna
- Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna Pełna lista: wyższe uczelnie w Krakowie.

Sport


- hokej - Cracovia Kraków
- piłka nożna - Cracovia Kraków, Wisła Kraków, Hutnik Kraków, Garbarnia Kraków, Wawel Kraków, Podgórze Kraków, Bieżanowianka Kraków
- żużel - Wanda Kraków
- rugby - Juvenia Kraków Zobacz: Sport w Krakowie

Zabytki Krakowa

Sport w Krakowie Sport w Krakowie Szczegółowa lista zabytków i interesujących miejsc w mieście i okolicy: Zabytki Krakowa Jeden z najważniejszych europejskich ośrodków turystycznych z cennym zabytkami z różnych epok. W Krakowie znajduje się ponad 6 tys. zabytkowych obiektów.
- Wzgórze Wawelskie, w tym: Katedra na Wawelu, Zamek Królewski na Wawelu, Smocza Jama,
- średniowieczny układ centrum miasta, w tym: Rynek, kościół Mariacki, Sukiennice, pozostałości fortyfikacji: Brama Floriańska, Barbakan i inne.
- dawna żydowska dzielnica Kazimierz z synagogami: Starą, Izaaka, Kupa, Remuh, Tempel, Wysoką i inne.
- Dom Jana Matejki

Parki i ochrona przyrody

Parki w Krakowie zajmują 318,5 ha (2002) co stanowi niecały procent całkowitej powierzchni miasta. Wybrane tereny zielone: Park Jordana, Park Bednarskiego, Park Krakowski, Park Decjusza, Planty, Błonia krakowskie, Las Wolski. W Krakowie znajduje się 5 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 48,6 ha (0,14% powierzchni miasta). W granicach miasta znajdują się także fragmenty parków krajobrazowych Bielańsko-Tynieckiego, Tenczyńskiego oraz Dolinek Krakowskich, wraz z ich otulinami. Więcej informacji w tym artykule. Lista pomników przyrody na terenie Krakowa liczy 192 obiekty, więcej informacji w tym artykule.

Miasta bliźniacze i partnerskie

Miasta bliźniacze: Kijów, Leuven, Norymberga, Kurytyba (honorowe), La Serena (honorowe).
Miasta partnerskie: Bordeaux, Bratysława, Cusco, Edynburg, Fez, Florencja, Frankfurt nad Menem, Göteborg, Innsbruck, Lipsk, Lwów, Mediolan, Orlean, Pecs, Rochester, Sewilla, Solura, Wilno, Zagrzeb.

Bibliografia


- Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki i Józef Mitkowski (red.) "Dzieje Krakowa", 1979, Wyd. Literackie, Kraków ISBN 83-08-00115-7
  - "Kraków do schyłku wieków średnich" tom 1, ISBN 83-08-02057-7
  - "Kraków w wiekach XVI-XVIII" tom 2 ISBN 83-08-006639-5
  - "Kraków w latach 1796-1918" tom 3, ISBN 83-08-00116-5
  - "Kraków w latach 1918-1939" tom 4, ISBN 83-08-02764-4
  - "Kraków w latach 1939-1945" tom 5, ISBN 83-08-03289-3
  - Andrzej Chwalba, 2004, "Kraków w latach 1945-1989" tom 6, ISBN 83-08-03636-8

Osoby związane z Krakowem

Zagrzeb Zagrzeb Zagrzeb
- Alexander Abusch
- Stefan Banach
- Daniel Bogusz
- Boleslaw III
- Krzysztof Borek
- Carl Carl
- Ewa Demarczyk
- Jan Długosz - kronikarz
- Józef Dietl
- Robert Gadocha
- Mordecai Gebirtig
- Henryk Grossmann
- Ludwig Gumplowicz
- Friedrich Halm
- Wojciech Has
- Roman Haubenstock-Ramati
- Zvi Hecker
- Jerzy Hoffman
- Josef Hofmann
- Stanislaus Hosius
- Roman Ingarden
- Jan I.
- Jan (Sacranus) z Oświęcimia
- Holy Kasimir
- Jan II. Kazimierz
- Zygmunt Konieczny
- Ewa Lipska
- Franciszek Macharski
- Jan Matejko
- Józef Mehoffer
- Edward Ochab
- Karin Reschke
- Jan Rokita
- Zygmunt II
- Piotr Skrzynecki
- Jerzy Stuhr
- Grzegorz Turnau
- Karl Freiherr von Urban
- Vladislav II
- Wanda Wasilewska
- Wladyslaw II
- Karol Józef Wojtyła
- Stanisław Wyspiański

Linki zewnętrzne


- [http://www.krakow.pl Oficjalna strona miasta]
- [http://www.krakow.vel.pl Portal informacyjny o Krakowie]
- [http://krakow.miejski.com Krakowskie Forum Dyskusyjne]
- [http://www.mgg.pl/ mgg.pl - Portal małopolski, wieści z regionu]
- [http://hometown.aol.de/Questius/Polska/Krakow.htm Zdjecia z Krakowa]
- [http://www.zyciekrakowa.pl/nowahuta Portal miejski - Życie Krakowa-Nowa Huta]
- [http://www.wirtualnykrakow.pl Wirtualny Kraków]
- [http://www.knajpy.krakow.pl knajpy.krakow.pl - portal o lokalach rozrywkowych]
- [http://www.krakow.naszemiasto.pl Nasze Miasto Kraków]
- [http://www.go-cracow.com Go-Cracow.com - interaktywny portal regionalno-turystyczny]
- [http://www.e-krakow.com Przewodnik Krakowski]
- [http://www.cracowonline.com Cracow Online]
- [http://maps.google.com/maps?ll=50.061607,19.937267&spn=0.030781,0.040036&t=k&hl=en Satelitarne zdjęcia Krakowa z Google'a]
- [http://public-transport.net/bim/Krakow.htm Tramway in Kraków] Kategoria:Małopolska Kategoria:Kraków als:Krakau ja:クラクフ

Lublin

Lublin jest miastem wojewódzkim (województwo lubelskie) położonym na Wyżynie Lubelskiej, nad rzeką Bystrzycą - lewobrzeżnym dopływem Wieprza. Na terenie miasta do Bystrzycy wpadają dwie strugi: Czerniejówka i Czechówka. Obszar miasta Lublina wynosi 147,5 km2, a liczba ludności 355.900 (2005).

Warunki naturalne

Położenie

Lublin leży na północnym skraju Wyżyny Lubelskiej, a przecinająca go dolina Bystrzycy dzieli miasto na dwie odmienne krajobrazowo części - lewobrzeżną z urozmaiconą rzeźbą terenu, głębokimi dolinami i starymi wąwozami lessowymi i prawobrzeżną, płaską, będącą częścią płaskowyżu świdnickiego. Kilkanaście kilometrów na północ od miasta roztacza się już Niż Polski.

Klimat

Średnia temperatura powietrza w styczniu wynosi -5°C, w lipcu sięga 18,5°C. Suma opadów nie przekracza 600 mm. Okres wegetacji sięga 210 dni.

Przyroda

W swoich granicach Lublin posiada trzy lasy: największy Las Dąbrowa położony przy zbudowanym w 1974 roku sztucznym zbiorniku zwanym Zalewem Zemborzyckim, Stary Gaj położony na zachodzie miasta (jego częścią jest rezerwat brzozy czarnej w podlubelskim Stasinie Polnym) i najdalej na południe wysunięty Las Prawiedniki.

Topografia

Stasinie Polnym W centrum miasta znajdują się najstarsze dzielnice Lublina - Stare Miasto, Śródmieście (funkcje głównie turystyczne, handlowe i usługowe), Wieniawa i Czwartek (funkcje mieszkalne). Dookoła rozciągają się nowsze osiedla, budowane głównie w latach 1945-1989 - na północy jedne z największych osiedli mieszkaniowych - Czechów i Kalinowszczyzna, na południu - Czuby i osiedla Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej (położone wzdłuż ul. Zana, która w połowie lat 90. otrzymała funkcję alternatywnego centrum miasta), na wschodzie - Tatary i Bronowice. Na południu w bezpośrednim sąsiedztwie Zalewu Zemborzyckiego wybudowano Osiedle Nałkowskich. Najdalej wysunięte na wschód jest lubelskie osiedle Felin, znacznie oddalone od centrum miasta. Oprócz bloków mieszkalnych, mieści się tam część budynków Akademii Rolniczej i gospodarstwo hodowlane uczelni. W planach jest stworzenie tam parku technologicznego. Przemysł skupia się głównie w części północno-wschodniej miasta (Zadębie, Majdan Tatarski) oraz w okolicach dworca kolejowego (na południu). Osiedla domków jednorodzinnych (Zimne Doły, Osiedle Świt, Szerokie, Sławinek, Botanik, Węglin, Konstantynów, Dziesiąta, Abramowice,Zemborzyce) przeplatają się wśród osiedli bloków mieszkalnych. Tereny rekreacyjne skupiają się wokół Zalewu Zemborzyckiego i Starego Lasu. Oddzielony od reszty miasta, ale zwarty obszar stanowi teren Miasteczka Akademickiego UMCS wraz z przyległymi terenami innych lubelskich uczelni (KUL, Akademii Rolniczej i Politechniki).

Demografia

W Lublinie mieszka 356 tysięcy mieszkańców, z czego kobiet jest 189 tysięcy, a mężczyzn 166 tysięcy. Dużą grupę niezaliczaną do populacji Lublina stanowią przyjezdni studenci. Według różnych szacunków w ciągu roku akademickiego jest ich ok. 50 tysięcy. W 2004 roku stopa bezrobocia w Lublinie wynosiła 12,5% (tendencja spadkowa).

Transport

Tranzyt

Przez Lublin przebiegają dwie ważne drogi krajowe i międzynarodowe - droga nr 17 z Warszawy do Kijowa oraz droga nr 19 z Białegostoku do Rzeszowa. Planowana jest także północna obwodnica miasta (z Konopnicy do osiedla Felin), która zlikwiduje problemy komunikacyjne w centrum miasta (szczególnie na tranzytowej trasie W-Z).

Komunikacja miejska

Komunikację miejską w Lublinie obsługuje komunalne [http://www.mpk.lublin.pl Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne] oraz prywatni przewoźnicy zrzeszeni w Autobusowym Konsorcjum Lubelskim. W Lublinie istnieje 45 linii autobusowych zwykłych, 4 linie autobusowe sezonowe, 1 linia autobusowa szkolna i 7 linii autobusowych hipermarketowych. Oprócz tego istnieją także 4 linie, głównie podmiejskie, obsługiwane przez busy. Lublin jest też jednym z 3 miast w Polsce, w których jeżdżą trolejbusy (8 linii). Władze miasta stawiają na rozwój ekologicznej i oszczędnej trakcji trolejbusowej. W najbliższych latach istniejąca trakcja ma zostać zmodernizowana, oprócz tego spodziewane jest przedłużenie niektórych linii do południowych obszarów miasta. W najbliższym czasie trakcja ma zostać przedłużona z terenów Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Czuby, a także z Ambramowic do Dominowa i z Majdanka do Felina. Komunikacja miejska w Lublinie boryka się z wieloma problemami. System komunikacyjny jest mało nowoczesny, brakuje linii podmiejskich (obecnie jest ich 8), nie ma komunikacji nocnej (funkcjonowała do roku 1989, przywrócono ją w 2001, by po roku zlikwidować). Komunalny przewoźnik jest firmą deficytową, przez co rozwój taboru został zahamowany.

Kolej

Lublin jest ważnym węzłem kolejowym. Przez miasto przebiega linia kolejowa łącząca Warszawę z granicą państwa w Dorohusku, a dalej z Kijowem i Odessą. Dwie inne linie wybiegają z Lublina w kierunkach: południowym (do Przeworska przez Stalową Wolę) oraz północnym (do Łukowa - obecnie nieużywana w ruchu pasażerskim). Miasto posiada bezpośrednie połączenia kolejowe ze stolicą i większością większych miast w kraju, a także Berlinem, Kijowem i Odessą. W granicach administracyjnych miasta znajdują się trzy dworce kolejowe: Główny, Północny, Zemborzyce, a także stacja rozrządowa Tatary.

Lotnisko

Lublin nie ma żadnego lotniska ze stałymi połączeniami samolotowymi. W bezpośrednim sąsiedztwie istnieją w tej chwili dwa małe lotniska przeznaczone dla drobnego ruchu lotniczego - należące do Aeroklubu Lubelskiego lotnisko w Radawcu i lotnisko przy WSK PZL Świdnik. Lądują tam głównie awionetki i helikoptery. Brak lotniska uniemożliwia Lublinowi dalszy rozwój gospodarczy. Dlatego też istnieją plany stworzenia lotniska o znaczeniu co najmniej regionalnym. Władze planują budowę lotniska w podlubelskiej Niedźwiadzie. Miałby to być port o zasięgu międzynarodowym. Istnieją też plany innych lokalizacji i innych typów lotnisk. Zobacz:
- [http://www.pllublin.pl Międzynarodowy Port Lotniczy Lublin-Niedźwiada]

Historia

Lublin jest jednym z najstarszych miejsc osadnictwa w Polsce. Początki osadnictwa na terenie miasta sięgają VI wieku, kiedy to rozwinęła się osada położona na wzgórzu Czwartek (nazwa zapewne pochodzi od dnia targowego), która potem rozprzestrzeniła się na sąsiednie wzgórza - zamkowe, staromiejskie, grodzisko (stary kirkut), żmigród, białkowskie. Na zamkowym wzgórzu w wieku X powstała budowla obronna, drewniana, potem murowana, która w XII w. zyskała miano kasztelanii. Nieopodal na wzgórzu Staromiejskim w roku 1260 pierwszy kościół w mieście p.w. św. Michała (murowany) wznieśli dominikanie. Kościół został rozebrany w XIX w. Po raz pierwszy wymieniany na piśmie w